IPB

Здравствуйте, гость ( Вход | Регистрация )

> Произведения Самеда Сафарова., Пользователя WN.
WhiTe_KniGhT
сообщение 26.06.2005, 20:07
Сообщение #1


Новичок


Группа: Пользователи
Сообщений: 8
Регистрация: 17.06.2005
Из: Baku
Пользователь №: 192



Salam. Gordum ki, artiq bir nefer sizi oz yaradiciligi ile tanish edib. Odur ki, qerara geldim ki, men de burada nese yerleshdirim. Duzdur, hekayelerim Azerbaycan dilindedir, forum ise rus dilindedir. Amma yeqin ki, dilimizi bilenler yazdiqlarimi basha dushecekler.
Inshallah, Moskvaya gelenden sonra hekayelerimi rus diline tercume edib, sizlere yeniden teqdim ederem.


--------------------
Poka ya v Baku, ya budu pisat na azerb. yazike, a kogda budu v Moskve, togda na ruskim yazike.
Пользователь в офлайнеКарточка пользователяОтправить личное сообщение
Вернуться в начало страницы
+Ответить с цитированием данного сообщения
 
Ответить в эту темуОткрыть новую тему
Ответов
WhiTe_KniGhT
сообщение 26.06.2005, 20:11
Сообщение #2


Новичок


Группа: Пользователи
Сообщений: 8
Регистрация: 17.06.2005
Из: Baku
Пользователь №: 192



QARA GEYIMLI SHAIR

Qaranliq otaqda, oz genish carpayisinda uzanmishdi. Sessizlik icinde onun picilti ile tekrar etdiyi sozleri eshitmek olurdu. Bezen de bayirda kuleyin tesirinden uzerinde ishiq lampasi qurashdirilmish agac terpenir, otaga ani ishiq shuasi dushurdu. Bu zaman onun acilib-yumulan agzinin kolgesi divarda boyuk shekilde gorsenir, heyecan ve narahatligi o kolgede eks olunurdu. Arada agridan eziyyet ceken qocalar kimi ufuldayir, oz-ozune deyinirdi:
- Azerbaycanda dramaturgiyanin banisi? Axundov, "Hekayeti Molla Ibrahimxelil Kimyager" komediyasi ile. Nizaminin "Xemse"sine daxil olan eserler? "Sirler xezinesi", onu tercume edib? S.Rustem. Sonra "Xosrov ve SHirin". Onu? Hmm... Semed Vurgun... Yox... bashqasi idi... yadimdan cixdi...
Sabahki gune hazirliq muellimi edebiyyatdan butun kecirilenlerin tekrarini vermishdi. O ise gunduz sinif yoldashinin ad gunu qonaqliginda idi. Axsham ise hem yorgun oldugundan, hem de televiziyada futbol matci getdiyinden dersi oxumaq istemirdi. Muellimi cox telebkar insan idi. Her defe atasi onunla elaqe saxlayanda hansi gun dersi oxumadigini ve ya yaxshi hazirlashmadigini birce-birce ona deyerdi. Ona gore de o, mecburen oz otagina kecmish, gec saatlara qeder kitablari vereqlemishdi.
- Saat ucun yarisidir. Nece de yuxum gelir! Yox, deyesen, yene ozumu aldadiram. Dedim uzanib oxuduqlarimi tekrar ederem, amma ele gozumu yuman kimi yuxum gelir. Yatma... yatma... bir de tekrar ele. SHah Ismayilin mesnevileri? "Dehname" ve... yox, yene yadimdan cixdi...
Evvel bir qeder tereddud etdi, yorgani ustunden cekib durmaq istedi, amma tenbelliyi tutub, yene ustunu ortdu. Sonra dilinin altinda nese deyib ayaga qalxdi, ishigi yandirib, seliqesiz bicimde yere tulladigi kitablari ayaqlaya-ayaqlaya bayaq oxudugu edebiyyat kitabini axtardi. Uzun cek-cevirden sonra yazi stolunun altinda aciq shekilde atilib qalmish kitabi tapdi ve yadindan cixanlara nezer yetirib yatagina qayitdi.
- Yaxshisi budur, yataq, seher muellime deyerem axsham qonaqliqda olmusham, yaxshi oxuya bilmedim. Yox, ya da... yatma. Azerbaycanda qezelin ustadi? F...Fu...z...li.
Gozleri yumuldu. O, artiq yuxuya getmishdi.

* * *
Uzume ishiq dushurdu. "Yeqin otagin ishigini yandiriblar" deye, gozumu acmadim.
Getdikce yanaqlarim qizmaga bashladi. "Seherdir, pencereden dushen gunesh shuasidir" deye, yene gozumu acmadim.
Serin bir meh sacimi dagitdi. "Nefesliyi aciblar, kulek vurur" deye, bu defe de gozumu acmadim.
Civildeshen qushlarin sesi geldi, yaxinliqda suretle axan suyun shiriltisi eshidildi, xosh etirli cicek qoxusu meni mest eledi. Yavash-yavash gozlerimi acmaga bashladim ve gozlerim onunde semani - mavi rengli denizi gordum. Coshgun lepelerinde suzulen qaranqushlar "el sende" oynayirlarmish kimi bir-birlerini qovalayir, fite oxshar seslerini aleme yayirdilar. Gunesh ise adamin icini de isidecek istisini etrafa sepeleyib, boyuk umidle toruna baliq dusheceyini saatlarla gozleyen baliqci kimi ona negme soyleyirdi.
Gozlerimi ovushdurub, bayaq qarshimda canlanan menzereye bir de baxdim ve sonsuz teeccubler icinde ozume sual verdim: bura haradir?
Belimi dikeldib, etrafa nezer yetirdim. Ayagimin yanindan shirilti ile sularini sahildeki iri dash parcasina cirpan cay axirdi. O, guzgu kimi bashinin ustundeki menzereni eks etdirir, eyri-uyru derelerle axib, 50-60 metr uzaqliqdaki meshenin icine burulurdu. Cayin o biri sahilinde neheng bir agac vardi. Iri, six yarpaqlarla silahlanmish bu agacin keshiyini saysiz-hesabsiz kicik qushlar cekirdiler. Onlarin lelekleri yashil ve sari rengde idi, ozleri ise daim bu agacin etrafinda ses salib, dovre vururdular. Menim arxamda ise qeribe shekilde eyilmish, bezi ressamlarin barmaqlari kimi ariq ve eybecer gorunen agac vardi. Uzaqdan baxanda onu uzum agacina oxshatmaq olardi. Amma yaxindan, o, daha cox savannalarda biten, qish movsumu susuzluqdan eziyyet ceken agaclara oxshayirdi. Yer ise bashdan-basha rengareng ciceklerle ortulmushdu. Coxu cobanyastigi kimi irili-xirdali lecekleri olan guller idi. Etrafda ise tepelikler cox oldugundan ufuq tez-tez kesilir, uzagi gormek olmurdu. Birce onu demek olardi ki, bayaqki neheng agaclardan burada cox idi ve indi tepelerin ustunde onlarin yukseklere qalxmish budaqlarini gormek olurdu.
Nedense bashim dumanli, bedenim taqetsiz idi, fikirlesherken yorulurdum. Lakin yuxuda oldugumu artiq mueyyen etmishdim. Ayaga qalxib, caya yaxinlashdim ve ovucuma buz kimi soyuq suyu doldurub uzume cirpdim. Elimi cekende ise bir muddet heyret icinde ozumun sudaki eksine baxdim. O, 8-9 yashli ushaq idi. Daha dogrusu, men idim, amma ushaq yashda. Bash qaldiran bu shubheme qalib gelmek ucun muxtelif hereketler etmeye bashladim, amma ushaq da onlari tekrar edirdi…
Meni fikir goturdu. Icinde oldugum bu axmaq yuxunun qeyri-adiliyine ve bele gercekci gorunmesine meettel qalmishdim. Hem de niye on yeddi deyil, daha kicik yashda oldugumu defelerle ozume sual edib anlamaq isteyirdim. Yadimda oldugu qederile doqquz yashimda elimi pencere shushesi kesmishdi. Indi ise ondan sonra qalan capiq izi yox idi. Ona gore de, ehtimal edirdim ki, olsa-olsa sekkiz yashda olaram.
Axmaq yuxu kimi meni teqib eden bu axmaq, yersiz fikirler de meni yordu. Geri donub qarshidaki tepelere dogru addimlamaga bashladim. Bir qeder kecmish kollugun arxasindan bir tovuz qushu cixib, yavash-yavash, naz ede-ede qarshimdan kecdi. Ele bil eynindeki bu lelekleri pulla almishdi, indi de ber-bezeyi numayishyane shekilde gostererek forslanirdi. Sonra arxada hereket eden neyinse sesini eshitdim ve geri donende balaca bir ceyran balasinin bayaqki eybecer agacin yarpaqlarini yediyini gordum. Yaxinlashib ona elimi vurdum ve qorxmadigini gorub bashini tumarladim. Getdikce bayaqdan axmaq kimi gorsenen bu yuxudan hezz almaga bashlayirdim. Sonra aniden nese oldu, ceyran yerinden goturulub qacmaga bashladi ve men mesheden gelen adam sesini eshitdim. Bir az qorxu, bir az da ozumu burada cagrilmamish qonaq hesab etdiyimden yanimdaki boyurtken kollarinin arxasinda gizlendim. Agacliqdan sohbet ede-ede iki kishi cixdi. Onlarin eyinlerinde qedim milli libaslarimiz vardi. Bashlarina ise ag qumashdan emmame qoymushdular. Sesleri cox hezin, danishiqlari sher kimi axici idi.
- Fuzuli, herden fikirleshirem ki, belke de, bu heyat terzi sehv idi.
- Yox, Nizami, duz idi, sadece, bezi sheyler var ki, onu zaman duzgun qiymetlendirmir.
- Bilmirem, esrlerdir, fikirleshirem. Bax, men de saraylara getseydim, qeddar, qanicen shahlara medhiyyeler qoshub, onlari meleklere oxshatsaydim, ne deyisheceydi? Bir halda ki, iller kecenden sonra bu kimi sheylere diqqet olmayacaqdisa, ne menasi vardi? Olmazdimi, men de qelemimi sixa-sixa ag yalanlar yazardim. Bedbext ailemi naxishli xalilar uzerinde oturdar, evime gelen dostlari nefis teamlara qonaq edib, qizil dolu kiselerle yola salardim? Bax, budur meni yandiran, eziz dost, meger insanin mubarizesi hec neye deymez imish.
- Nizami, qardashim, gel, bele sheyleri fikirleshmeyek. Alnimiza ne yazilmishdisa, onu da etdik. Esas odur, yashadiq, yaratdiq, ozumuzden sonraki nesle inci tek misralar qoyub getdik.
- Eh, Fuzuli, men unudulmaqdan da qorxuram. Men kitablarimizin toz altinda qalib, oxunmamasindan da qorxuram. Heyatimizi edalete serf edib, edaletsizliye qurban olmaqdan da qorxuram. Eh, goren, yashayiriqmi qelblerde?
- Nizami, deyim ki, men de saraylarda oldum. Ele bilirsen, kef cekdim? Gorduyum facielerden dehshete gelib, heyata, shere, ozume nifret etdim. Amma eybi yox dedim, deyerimizi qadir Allah bildi. Bize mujdesi bu gozel cennet oldu. Teki onun merhemitini qiymetlendirib, bu cur sozler danishmayaq.
Qefilden ayagimin altinda qalan quru budaq xircildayib sindi. Onlar derhal men terefe baxib dayandilar. Ozumu mumkunce kollarin dibine sixib, sessizce dayandim. Amma xeyri yox idi, ox artiq yaydan cixmishdi.
- Kimsen? - onlardan biri sorushdu.
Ne edeceyimi bilmedim. Ellerim, ayaqlarim titremeye bashlamishdi.Cekine-cekine kolun arxasindan cixib, onlarin qarshisinda dersi oxumayan ve indi muxtelif behanelerle muellimeden canini qurtarmaga calishan shagird kimi mesum-mesum dayandim.
- Bala, sen kimsen? - o birisi sorushdu.
Men cavab vermedim, cunki ne deyeceyimi, sohbete nece ve haradan bashlayacagimi bilmirdim.
- Yeqin teze gelib. - evvelki ona dedi.
- Cox cavandir.
- Beli, eledir. - mene baxaraq dedi.
- Sence sehv dushub?
- Buralara sehv dushmek olmur, axi.
- Gel, oglum, qorxma. - onlardan boyca hundur olani mene elini uzadaraq dedi.
- Adin nedir?
- Ferid.
- Nece yashin var?
- On yeddi - dilimin dolashdigini hiss etdim - sekkiz, sekkiz.
- Ozunu nece hiss edirsen? Darixmirsan ki? - bayaqki neyese gore menim halima aciyirmish kimi sorushdu.
- Yox, xeyr.
- Buralar xoshuna gelir?
- Beli.
- Coxdan gelmisen?
- Bir az evvel. - ele danishiram ki, ele bil, qapini acib, girmishem bura.
- Ferid, sene bir shey deyecik, amma telashlanma, oldu?
Bashimla tesdiq cavabi verdim.
- Oglum, her bir ruha bir defe dunyada yashamaq haqqi verilir. O dunyada bu ruh bir insan cismine daxil olub, oz heyatini yashayir. Amma bunun uzun ve ya qisa olacagi onun ozunden deyil, alnina yazilmish taleden asili olur. Lakin bu o anlama gelmir ki, insan yazilmish hansina bir sujet esasinda oz heyatini yashayir. Heyati eger bir shahmat taxtasina oxshatsaq, deye bilerik ki, insan burada ag ve ya qara fiqurlarla qeyri-mueyyen bir reqibe qarshi oyun oynayir. Gedishler hamisi sene mexsusdur. Oyuna nece isteyirsen, ele de bashlaya bilersen. Amma senin bu taxtada hokmranligin taleyine yazilmish bir muddet erzinde olacaqdir. Yeni eger taleyinde otuz besh gedishe qalib ve ya meglub olmaq varsa, bu bele de olacaq. Bu vaxta kimi ise butun gedishler senin ixtiyarindadir, lakin sonluq taleyinde olan yaziya esaslanacaq...
Arada bir sukut oldu. Heyat, tale, shahmat, otuz besh gedish - butun bunlari gozlerim onune getirib, onlari birleshdiren zencirvari mentiqi tapmaga calishirdim. Bir az once yaranmish sessizlik ise mene sanki "indi senin novbendir, bir shey de" deye emr edirdi. Mense indiye kimi ozumden boyuklerle felsefe baresinde ciddi sohbetler aparmadigimdan ilk soze nece bashlayacagimi tereddud ede-ede arashdirirdim. Axirda belke de yersiz olan sual verdim:
- Bes, o qeyri-mueyyen reqib kimdir?
- Eslinde, shahmat taxtasi ile cekilen bu misalda hec bir reqib olmur. Insan oz-ozuyle oynayir. Heyatin qayesi beledir: insan genish menada heyatla, dar menada ise oz meni ile daim mubarizededir. - digeri dedi.
- Bes, reqibe qalib gelmek ve meglub olmaq ne anlami verir?
- Qelebe ve ya meglubiyyet her bir insanin shexsi meqsedleri ugrunda apardigi mubarizenin mentiqi sonlugudur ki, onun da esas vezifesi mesuliyyeti hiss edib, heyati sherefle, namuslu basha vurmaqdir.
- Ozun her sheyi gelecekde anlayacaqsan. Sadece sene mehz tale ile bagli fikirlerimizi bildirdik ki, burada olmagina gore hec kimi qinamayasan. Sene deyilesi en esas sozumuz ise bashqadir. Bizler gorduyun kimi qoca yashlarinda olan shexslerik. Bizim taleyimiz, bashqa sozle shahmat taxtasindaki oyunumuz cox uzun alindi. Lakin senin sekkiz yashin var ve bu o demekdir ki, senin bu oyunun cox erken basha catib.
- Siz ne demek isteyirsiniz? - heyecanla sorushdum.
- Oglum, sen artiq vefat etmisen.
Men hele de ozume sual verirem. Neye gore hemin bu vaxt menim gozlerimden birce damci da olsun goz yashi tokulmedi? Neye gore men cigira-cigira "yox" demedim, neye gore "hele cox cavan idim" deye haray qoparmadim? Menim ucun ozumu mehz hemin an cesaretle aparmagim hem teeccublu idi, hem de mene qururlu bir hiss yashatmishdi.
Goren, men ne vaxt olmushdum? Sonuncu defe gece edebiyyat kitablarini oxuyub, saat ikiden sonra yataga uzanmishdim. Sonra gozumu yummush ve acdiqda burada tapmishdim. Demeli, men gece vaxti olmushdum. Axi, nece? Ola biler ki, gece zelzele olub ve men tavanin altinda qalmisham. Bes, valideynlerim? Yeqin onlar canlarini qurtara bilibler, xilas olublar. Meni de ya daginti altinda olu tapiblar, ya da yarali halda xestexanada vefat etmishem. Ve ya lap bashqa cur, belke, dunen qonaqliqda yediyim o salatdan zeherlenmishem. Hele yeyende xoshuma gelmemishdi, yoldashimsa, italyan salatidir, dadi bele olur deyib, meni arxayin elemishdi. Men de bilmeyerekden boshqabima qoydugum besh qashiq salati yemeli olmushdum.
- Bes, sizler kimsiniz? - onlardan sorushdum.
- Oglum, seni ilk defe gorende bizi bir shey cox teeccublendirmishdi. Eslinde, sen burda olmali deyildin. Daha dogrusu, senin oz yerin vardi ve sen ora getmeli idin. Bizler qelem ehliyik, yeni esrlerdir olkemiz ucun yashayib-yaradan insanlariq. Omrumuz boyu bu xosh ishle meshgul oldugumuzdan bizim mekanimiz digerlerinden ayridir.
- Qeribedir, ele bil, insanlar dunyada muxtelif xalqlara bolunub, ayri-ayri olkelerde yashadiqlari kimi bu dunyada da bashqa-bashqa mekanlarda meskunlashmishlar.
- Vaxt gelecek, ozun her sheyi anlayacaqsan. - gulumseyerek hemin uca boylu adam cavab verdi.
- Bes, indi sizler kimsiniz?
- Men Mehemmed Fuzuli. - ucaboylu adam fexrle dedi.
- Mense Nizami Gencevi. - digeri de eynile onun kimi qururla soyledi.
Bu ne maraqli dunyadir. Lap yuxu kimidir. Yeqin ona gore hemishe yuxuya qisamuddetli olum deyibler. Gulumseyerek onlarla tanishligima shad oldugumu dedim.
- Indi bura cennetdir? - etrafa baxaraq sual verdim.
- Beli, sen cennete dushmusen. Amma bizler ucun maraqli olan niye senin mehz senetkarlarin yaninda olmagindir. - Nizami Gencevi dedi.
- Gel, seni digerleri ile tanish edek. Burada gormek isteyeceyin cox maraqli insan var. - Fuzuli qolunu ciynime qoyaraq soyledi. Biz tezlikle bu gozel yerde, tepelerin arasi ile addimlayirdiq.
Oyrendiyim yenilikden sonra ozumde qeribe bir yungulluk hiss etsem de, heyati vaxtsiz terk etmeyin ne qeder dusherli olub-olmadigi haqda fikir yurudurdum. Mektebi qurtarib, ali mektebe daxil olmaq isteyirdim. Iqtisadci olacaqdim. Bakidaki neft shirketlerinin birinde ishe duzelib, kifayet qeder cox maash almaq isteyirdim. Amma butun bunlar indi yox idi. Her shey bitmishdi, o arzular, istekler. Konlumden o dunyaya qayidib, yaxinlarimi gormek kecdi. Axi, niye men hec olmasa, oz yas merasiminde ishtirak etmemishdim? Yadima valideynlerim dushdu. Onlari gormek istedim, amma aglamalarina hec vechle tab getire bilmeyecekdim. Bunu cox yaxshi bilirdim, indi de ele guman edirdim ki, mehz buna gore ora getmek mene qismet olmamishdi.
Sonra meni bashqa sheyler narahat etmeye bashladi. Men bu dunyada indi neyleyecekdim? Butun gunu bosh-bekar gezecekdim? Hemishe din haqda bilgileri olanlar cennete dushmek barede hevesle danishirlar, amma hec sual veren de olmayib, ora dushub neyleyeceyik? Eger cennet bele gozeldise ve Allahin bize mujdesi bu esrarengiz mekandirsa, bizim buradaki ishimiz, peshemiz ne olacaq? Indi get-gede ozumu sagligimda dini kitablar oxumamaqda qinamaga bashladim.
- Sen o dunyada hansi sheherde yashayirdin?
- Bakida.
- Menim sagligimda ora balaca bir kend idi. Amma indi olkenin en inkishaf etmish sheherlerden biridir.
- Eledir, SHirvanshahlar SHamaxidaki zelzeleden sonra orani merkez elan etmishdiler.
Addimladiqca etrafa nezer yetirir, serin havani ciyerlerime cek-ceke tebieti seyr edirdim. Birden uzaqda biz terefe baxan ayaq uste dayanmish bir neferi gordum. Onun eyninde bashligi olan ve eteyi xelet kimi ayaqlarinin ucuna qeder uzanmish qara geyim vardi. Bashligi uzune kolge saldigindan sifeti gorunmurdu.
- O, kimdir? - uzumu shairlere teref cevirib sorushdum. Lakin onlar baxanda qara geyimli adam artiq orada deyildi.
Biz qalin meshenin derinliyine girib, maili istiqametde ishiq gorunen yuksekliye qalxdiq ve gelib bir dagin bashina catdiq. Bura dairevi bir meydan idin, kenarda boyuk bir dash parcasi vardi. Teneffus ederken havanin daha agir oldugunu hiss edirdim. Ayagimizin altinda ise bayaqki kimi gul-cicek yox idi, her yerde ancaq saralmish otlar vardi. Kenarda dayanib, cenneti seyr etmeye bashladim. Her shey gozel idi. Uzaqda shelaleler, caylar, neheng agaclar gorunurdu. Ele bil butun bunlar bir resm eseri idi, men de muzeyde durub, onlara tamasha edirdim. Amma nedense mene ele gelirdi ki, bu fusunkarligi tamamlamayan bir shey var. Hec yerde insan ve onun fealiyyeti goze deymirdi.
- Oglum - kimse meni cagirdi ve geri donende qarshimda onlarla adam gordum. Evvel tutuldum, en muhum meqamlarda hemishe menimle olan heyecanim bu defe de meni terk etmemishdi. Onlar gozlerini mene zilleyib, oz aralarinda nese picildashir, menim haqqimda danishirdilar. Onlari tanimishdim. Bu ag sacli kishi Mirze Feteli Axundzade, bu eynekli Necef bey Vezirov, bu kostyumlu Celil Memmedquluzade, bu elinde kitab olansa Nesimi idi. Digerleri de tanish idi, amma mene unvanlanan sual onlari tanimaq axtarishimi yarimciq qoydu.
- Necenci ilde yashayirdin? - Axundzade dostcasina sorushdu.
- 2005-ci.
- Maraqlidir, 50 ilden sonra bura yeni adam gonderirler. Amma bele cavan birisini.
- Biz de teeccub etmishik ve hele de bu haqda dushunmekdeyik. Ozunun dediyine gore Bakida yashayirmish, sekkiz yashi var. - Nizami Gencevi cavab verdi.
- Ogul, olkede veziyyet necedir? - Celil Memmedquluzade ciddiyetle sorushdu.
- Her shey yaxshidir.
- Bize oralar haqda danisha bilersen?
- Beli, sirf ne barede isteyirsiniz?
- Umumi olaraq de gorek, olkede veziyyet ne teherdir, hansi yenilikler var?
- Vallah, ne deyim, Azerbaycan inkishaf edir, insanlarin qaygilari azalir... - Ozumu dushmen esgerlerine esir dushmush birisi kimi hiss edirdim. Suallari ele maraq ve teleb ile sorushurdular ki, cavab vermedikde neyinse bash vereceyinden qorxurdun.
- Cox gozel, cox gozel. - her kesin uzunde sevinc emele geldi.
Birden izdihami yara-yara mene yaxinlashan bir nece insan gordum. Onlar telashla ora-bura baxir, kimise axtarirdilar. Axirda etrafdakilarin yaxasindan tutub, yalvararaq sorushdular:
- Hani o? Hani ushaq?
Hec kes cavab vermedi, cunki ozleri meni gorduler. Onlardan bashinda papaq, gozunde eynek olan birisi mene yaxinlashib, ellerini ciyinlerime qoydu ve mene sari eyilib, heyecan ve bir qeder teshvishle sorushdu.
- Sovet hakimiyyeti dagildi?
- Beli.
- Coxdan?
- 15 ildi.
- Indi Azerbaycan musteqildir?
- Beli.
Onun gozleri doldu, dizlerini yere qoyub meni bagrina basdi ve icin-icin agladi. Sonra ayaga qalxib "qelebe" deye qishqirdi.
- Huseyn, tebrik edirik. - Fuzuli onun elini sixib, uzunden opdu.
Her kes sevinirdi, shad idiler. Bayaq menim yanima izdihami yararaq gelen insanlara tebrikler deyilir, onlarsa teshekkur ederek onlarla gorushurduler.
Bunlar repressiya qurbanlar idi. Mene sual veren Huseyn Cavid, digerleri ise Mikayil Mushfiq, Yusif Vezir Cemenzeminli, Ehmed Cavad idi.
- Axir ki, olkemiz de musteqillik yoluna qedem qoyub inkishaf etmekdedir. Bu cox sevindiricidir, artiq bizler de dunya olkeleri ile bashabash mubarize apaririq. - Axundzade qururla deyib ferehlendi.
Bir anliga onlar mene dunyadan bixeber insanlar kimi gorunduler. Sanki Azerbaycanin hansisa ucqar rayonunun dag bashinda olan bir kendinde idim. Sakinlerin olkede olub-bitenlerden xeberi yox idi. Burada ne televizor, ne radio, ne de ki, telefon var. Sen ise indi onlara her sheyi birce-birce danishmali, etrafli melumat vermeli idin.
Onlar mene Azerbaycan haqqinda umumi suallar vermeye bashladilar. Sonra shad-xurrem oz aralarinda muzakireler etmeye bashladilar. Hetta bezi movzular etrafinda heqiqetleri bilmeden fikir mubadilesi aparirdilar. Meselen, Nizami deyirdi ki, indi yeqin tez-tez sheherlerde sheir meclisleri teshkil olunur. Bizimkiler de daha mecburen deyil, oz dogma dilimizde sheirler qoshub insanlari shenlendirirler. Diger terefde, repressiya qurbanlarindan biri oz yanindakilarina dedi ki, bunlara bax, ta bilmirler ki, sheir meclisleri kecmishde qalib. Amma yeqin ki, indi bizim kitablarimizi her yerde oxuyurlar. Adimiza parklar, sheherler salinib. Insanlar oz ovladlarina bizim adlarimizi qoyur, tez-tez bizim anma gecelerimizi teshkil edirler. Bashqa birisi sorushdu ki, sizce, ola biler ki, bizim shekillerimizi pul eskinaslarin ustune vursunlar? Bu zaman kimse orda dedi ki, yox, bele olmaz. Bizler coxuq, ta hamimizin shekillerini vurmayacaqlar ki. Sonra Axundzade dedi ki, bele olmasa da, yeqin ki, Bakinin merkezi kucelerinin birinde "SHairler ve yazicilar" adli park salinib ve orada bizim hamimizin heykelleri qoyulub. Adamlar da bosh vaxtlarinda ora gelib, olkemiz ucun calishan bizlerin heyatini, yaradiciligini oyrenirler. Bu vaxt Yusif Vezir etiraz etdi ki, yox, xalqimiz bizi yaxshi taniyir, bele numayishe ehtiyaclari olmaz. Sen dediyin o vaxt olar ki, hec kimin bizim haqda bilgisi olmasin. Onlar dedikleri bu sozleri ucadan deyirdiler ve tez-tez de mene baxirdilar. Cunki eger dedikleri sehv idise, men etiraz edecekdim. Mense onlarin bu gozel arzularini gozlerinde qoymamaq ucun sakit durub, onlara tamasha edirdim. Her ne deyirdilerse, dogru oldugunu ferz edib, lap ushaq kimi sevinirdiler. Fuzuli dalbadal bir nece defe ucadan dedi ki, menim qezellerimi sevgililer oxuyur, Mikayil Mushfiq dedi ki, kusululer "yene o bag olaydi" deyib barishirlar, Huseyn Cavid dedi ki, indi artiq dunyada sher yoxdur, her kesin bir amali var, sulh ve gozellik. Herden ozum de cashirdim, ele bilirdim, onlar duz deyirler. Axi, men niye sakit durmushdum? Niye Fuzuliye demirdim ki, sizin sherleriniz ancaq kitablarda qalib. Niye Celil Memmedquluzadeye, Mirze Feteli Axundzadeye demirdim ki, duzdur, ereb elifbasindan latin elifbasina kecmishik, amma vetendashlarimiz dogma dilimizden vaz kecib, rus, ingilis dillerini oyrenmeyi oz dilimizden ustun tuturlar. Men neden qorxuram? Arada Nesiminin sesini de eshitdim. O da hamiya deyirdi ki, gordunuz, artiq insanlar da anladilar ki, menim felsefi sozlerimde allahsizliq yox, kamillik felsefesi yatirdi. Buna gore hetta o, Axundzadeyle qucaqlashib, onun da qelebesine sevinmishdi. Amma bu dramatik sehne ele de cox davam etmedi. Onlar menden etiraz cavabi gelmediyini gorub, qash-qabaqlarini tokmeye bashladilar. Ehmed Cavad dedi ki, ilk musteqil demokratik cumhuriyyetimizin himninin sozlerini yazdigina gore denizkenari parkda onun ve Uzeyir Hacibeyovun neheng abideleri ucaldilib. Sonra gelib menden sorushdu ki, duz demiremmi? Men de bacarmadim… cennetde idim, dilim yalan danishmirdi. Dogrunu demek istemirdim, amma alinmirdi. Odur ki, ona "yox" cavabi verdim ve bu zaman etrafdakilarin nezerleri menim dodaqlarimda cemlendi. Her kes agzimdan cixacaq novbeti sozu boyuk sebirsizlikle gozleyirdi.
- Sizler cox gozel arzular qurursunuz. Amma bezi heqiqetler de var. Dediklerinizin bir qismi heyata kecmeyib.
- Arzular? - Nizami hirsle sorushdu - Ne arzular? Ne qeder arzu qurmaq olar? Bunlar meger dogru deyilmi?
- Elbette, xalqimiz sizleri xatirlayir ve adlarinizi qururla soyleyib, sizi butun dunyaya tanitmaga calishir. - mecburen shablon cumleler qoshub, veziyyetden cixmali idim.
- Ne dunya? Bize dunya lazim deyil. Bize oz memleketimiz lazimdir. Bize dogma dilimizde danishan, muqeddes torpagimizda yashayan insanlarin shehadeti lazimdir. - Nesimi ireli gelerek dedi. - Men istemirem dunyani, mene Onun neyi lazim ?
Nedense mene ele geldi ki, eslinde, bu insanlar burada ozlerini hemishe narahat hiss edibler. Onlar belke de, elli ildir bu xeyallari qurub, gelecek novbeti adamdan onlarin heyata kecib-kecmediyini bilmek arzusundaydilar. Haminin demeye sozu vardi. Mumkun olsaydi, heresi menimle saatlarla teklikde sohbet edib, etdiklerinin evezinde ne qazandiqlarini bilmek isterdiler.
- Yaxshi, dostlar, nezere alin ki, qonagimiz ushaqdir, cox sheyden xeberi olmaya da biler. - Mirze Feteli Axundzade onlari sakitleshdirmeye calishdi.
- Axundzade duz buyurur, cenablar. Gelin her sheyi boyutmeyek. Sizler guya sekkiz yashinda cemiyyetde olub-bitenden xeberdar idinizmi? Odur ki, her sheyi bele facievi qebul etmeyin. - Fuzuli meslehetcesine deyib, sakit sesle sorushdu - Ogul, bax, de gorum, menim qezellerimi musiqi sedalari altinda boyuk, boyuk meclislerde oxuyub eleyirler?
- Xeyr.
- Niye boyuk, boyuk meclisler ucun yeriniz yoxdur?
- Var.
- Bes, varsa, orada niye musiqi meclisleri olmur?
- Olur, amma sizin qezelleriniz oxunmur.
Bunu eshidib, Fuzuli pert oldu. Yeqin hec fikirleshmirdi ki, ozunun arzuladigi meclisler ola, amma onun deyil, bashqalarinin qezellerini oxuyarlar. Mene zendle baxa-baxa, saqqalina sigal cekdi ve gozunu yere zilleyib fikre getdi.
- Bes, kimlerin qezellerini oxuyurlar? - Nizami son derece maraqla sorushdu.
- Sizlerden hec kimin. Orada pop musiqileri oxuyurlar.
- Pop? - her kes bir agizdan tekrar etdi. Sonra da bir-birlerine teeccuble baxib, bunun ne oldugunu fikirleshdiler.
- Yeni demek isteyirem, muasir musiqiler oxuyurlar. Duzdur, onlari da shairler yazir ve sonra musiqi bestelenir.
- Sozlerinden bele cixir ki, Nizamiden, Fuzuliden de qudretli shairler peyda olub? - Mikayil Mushfiq sorushdu.
- Xeyr, bilirsiniz, siz yazdiqlariniz muasir zamanla uygun deyil. Indi insanlar bashqa cur sheirler isteyirler. Hem de inanin mene, sizin kimi shairler sizlerden sonra bir de Azerbaycanda dunyaya gelmedi.
- Demeli, bizlerin yazdiqlari ancaq bizim zamana uygun imish. - Nesimi deyib, dilinin altinda nese danisha-danisha sualverici baxishlarla semaya baxdi.
Fikirleshdim ki, goren, ureyinde Allaha nese deyirdi? Ve ya deyirdise, ne deyirdi? Allahdan ne isteyirdi ? Belke, Almas Ildirim kimi "necin shair doguldum" deye sual edirdi. Yeri gelmishken, Almas Ildirim da burada idi. Amma uzu hec gulmurdu, ne deyirdimse, ifadesi hec deyishmirdi. Yeqin veten hesreti hele de onu terk etmeyib. Duzdur, cennete dushub, Vetene ki, dushmeyib…
Hami fikirli idi ve sanki bu da etrafa menfi ehval-ruhiyye sacirdi. Bashim agrimaga bashlamishdi, ureyim darixirdi, bayaqdan mene xosh gelen hava sanki icimi parcalyirdi.
- Bes, teatr filan, eserlerimizi tamashaya qoymurlar? - Necef bey Vezirov shubheyle sorushdu.
- Xeyr. Teatr seneti olub. Sizin de eserlerinizi sehneye qoyan yoxdur. - Men niye bele sert cavab verdim? Daha yumshaq ola bilmezdimmi? Yeqin ona gore ki, teatra hedsiz maragim var ve Azerbaycandaki acinacaqli veziyyetden hemishe dehshete gelmishem… Ah, men niye sekkiz yashli ushaq kimi agzimdan cixan sozun ne fesadlar torede bileceyine diqqet yetirmeyerek bu sozu dedim? Necef bey Vezirovun menim bu cavabimdan sonra hansi ifade aldigini tesevvur etmek cetindir. Yashli qocalar kimi elleri, dodaqlari titremeye bashlamishdi. Utandigindan digerlerinin uzune dik baxa bilmirdi.
Indi artiq menim de gozlerim dolmushdu. Hicqirmaq, aglamaq isteyirdim.
- Men anlamiram. Nece yeni olub? - Celil Memmedquluzade neyese umid besleyirmish kimi sorushdu.
- Indi cox adamin teatr sehnelerine maragi yoxdur. Odur ki, tamasha da olanda hec kes gelmir.
- Axi, nece ola biler bu? Bizler omrumuz boyu bunun ucun calishmishdiq. - Cefer Cabbarli dedi.
- Bilirsiniz, sizler hemishe calishmishdiniz ki, medeniyyetimiz SHerqden daha cox Qerb medeniyyetine oxshasin. Amma yeqin ki, bunun menfi tereflerini nezere almamishdiniz.
- Bunun teatra ne dexli? Qerbde hemishe dramaturgiyaya maraq olub. Yoxsa, Qerbde de teatr seneti olub?
- Xeyr, olmeyib, orada bu senet hemishe yashayan bir canlidir. Amma… - indi fikirleshirem ki, bayaq dediyim sozun metlebe ne dexli vardi - bizler indi Qerb olkelerindekiler kimi eylenmeyi sevirik. Teatr, kitab ise bizler ucun eylence hesab olunmur. - arada bir fasile oldu, sonra haminin mene diqqetle qulaq asdigini gorub sozume davam etdim. - Bizler Qerbe oxshamaq, Qerbli olmaq isteyirik. Bizler ucun artiq qedim SHerq adet-enenelerine soykenen milli xususiyyetlerimiz kohne eshya kimi gorsenir. Azerbaycan artiq bildiyiniz SHerq olkesi deyil, biz artiq Qerb olkesiyik. Niye teeccublenirsiz, sizler bunu istemirdiniz? - cosharaq sorushdum.
- Demeli, olkemiz, xalqimiz bizi bele - adet-enenelerimize hormet etmeyen insanlar kimi taniyir? Demeli, sizler sanirsiniz ki, bizler Qerb deyende Qerbli olmagi nezerde tuturduq? - Celil Memmedquluzade teessuf ederek dedi.
- Ogul, biz cehaleti pisleyirdik. Biz deyirdik ki, bu gerilik, inkishafdan geri qalmaq yaxshi ish deyil. Biz olkemizi dunya olkeleri ile eyni seviyyede olan bir olke kimi gormek isteyirdik. Biz ne dinimizi tekzib edirdik, ne de illerdir babalarimizin goz bebekleri kimi qoruduqlari adet-enenelerimizden uz dondermishdik. - Necef bey Vezirov dedi.
Men susmushdum. Onlarsa bir-birlerine baxir, fikirleshirdiler. Gozlerden od yagirdi, ozlerini aldadilmish, alcalmish kimi hiss edirdiler. Bezileri hetta uzunu yuxari qaldirmayaraq yere baxirdi. Onlar keshfiyyat zamani emeliyyatlarinin ustu acilmish, indi muhasirede qalib, komek yolunu axtaran bicarelere oxshayirdilar. Men bu zaman izdihamin arasinda durub, mene baxan yene o qara geyimli adami gordum. O, mene baxirdi, dinmirdi. Etrafdakilardan onun kim oldugunu sorushmaq istedim. Amma nezerlerimi yayindiran kimi, yene o, yox oldu.
- Bes, torpaqlari almadiz? - bizden bir nece metr aralidaki qayanin ustunde arxasi bize sari oturan ve tebieti seyr eden (ya da bize qulaq asirdi, amma hele biz terefe hec baxmamishdi) birisi dedi. Onun eyninde boz qumashdan xelet, bashinda ise sultanlarin bashina qoyduqlari qirmizi bash geyimi vardi. Men onun kim oldugunu anlamishdim, hetta deyerdim ki, bu mekanin sakinleri ile tanish olduqdan sonra gozlerim onu axtarirdi. Cunki o, bir shair olmaqdan elave, indiyene kimi movcud olmush Azerbaycan dovletlerinden en qudretlisinin yaradicisi idi.
Mene unvanladigi sual deqiq idi. Hansi torpaqlari nezerde tutdugu bilinirdi. Lakin men neyese gore bu cennetde dogru danishmali idim ve ona gore dedim:
- Qarabagi da itirdik.
Dediyim sozden sonra araya dehshetli bir sukut cokdu. Adama ele gelirdi ki, bu sukutun icinde o, yeniden olecek. Tezlikle, sukutun bir qilinc olub, bagrima sancildigini hiss etdim.
- Kime? - tekidle yene sorushdu.
- Ermenilere.
SHah ayaga qalxib, addimlarini aram-aram ata-ata qayadan endi. Men onun cavan yashinda olduyunu bilirdim. Lakin yandan sifeti o qeder solgun gorunurdu ki, ona cavan demek olmazdi. SHah ashagi enib dayandi, uzunu mene teref cevirdi. Baxdi. Men de baxdim. O, menim gozlerime, men onun gozlerine. Getdikce onun dolmush gozlerinin derinliklerinde itib-batacaqdim. Birden gozlemediyim halda SHah aglamaga bashladi. Bu, sozsuz, onun cesaretsizliyine delalet etmirdi. Bu goz yashlari heyatinda etdiklerinin heder getdiyini bilen bir insanin qelbinin sonsuz kederinin guzgusu idi. Kim bilir o, ne qeder aglamishdi? Onun cohresine bu solgunlugu veren meger onlar deyildilermi?
Yeqin ki, besh esrdir aglayir. Besh esrdir her gelen novbeti acini ona yashatmishdi.
- Xecalet cekmediniz hec? - sesini qaldiraraq sorushdu. Men ise susmaqla cavab verdim.
- Utanmadiniz?... Gorun kimlere… - yanaqlarindan suzulub axan goz yashlari ona sozune davam etmeye imkan vermedi. Deyesen, ozu de aglamagina peshman olmushdu. Amma onlari silmek evezine kefli adam kimi bashini yellederek dedi - …Yox, yox, bes, bir sual verim, hardadir onlar? - ellerini qaldiraraq menden sorushdu - hardadir Veten, hardadir?
Bu vaxt qulagima sesler geldi. Deyesen, hami icin-icin aglayirdi…
- Ismayil, qem etme. - Nesimi ona yaxinlashib, onunla bir bizden ayrildi.
Yene sukut, yene sukut. Men sanki olumden sonra, her gelen sukutun ardinca yeniden olurdum.
- Fuzuli, goren, dunya niye bele vefasiz oldu? - Nizami goz yashlarini sildi ve sukutu pozaraq bir az kinayeli, bir az peshman, bir az da aciz insan kimi sorushdu.
- Bilmirem. Biz omrumuz boyu elimizde qelem, qarshimizda kagiz, heqiqetleri yazmaga calishdiq. Amma sanki edaletsizliye adet etmish insanlar bizleri duymaq istemedi. Indi gorurem ki, biz cox yerde sehv etdik ve bu gun de bunun dogruluguna hamimiz shahid olduq… Sohbet, elbette ki, kimlerinse bizleri xatirlamamaginda deyil, bizler kim idik ki? Ancaq yazi-pozuyla meshgul olan insanlariydiq. Sohbet boyuk tarixi olan milletin bu qeder tez deyishmesi, kim oldugunu bele tez unutmasindadir…
- Men ele sanardim ki, iller kecdikce zaman yashlanar. Ve zaman yashlandiqca da, mudriklesher, dahi olar. Amma biz cox sheyleri nezere almadiq, Fuzuli. Biz nezere almadiq ki, zaman yashlanib, hec kese lazim olmayan, otagin kuncunde sessiz-semirsiz oturan qocaya da cevrile biler. Biz nezere almadiq ki, zaman yashlanib, saatlarla collerde gezishen, olumu gozunun altina alan ve daim qash-qabagi tokulmush bir ahila da cevrile biler. Ve nehayet, biz onu da nezere almadiq ki, zaman yashlandiqca unuda da biler… Bax, budur Fuzuli, o, unuda da bilermish…
Ellerim titremeye bashlamish, her kes mene nifret dolu baxishlarini zillemishdi.
- Sizler bizden ne isteyirsiz? - Axundzade bayaqki sohbetden daha da kovrelmish kimi mene yaxinlashib sorushdu.
- Bax, biz pis ish gorduk, omrumuzu xalqimiz ugrunda xercledik. Neyi sehv etmishdik? - Celil Memmedquluzade qolumdan cekerek sorushdu.
- Bizi gunahkar hesab edirsiz? Ele bilirsiz bizler Veten xainleriyik? - Yusif Vezir ustume cigirdi.
- Qorxmursuz, Allahdan qorxmursuz hec? - Cefer Cabbarli sorushdu.
- Bizler, axi, neylemishik, he? - Ehmed Cavad dedi.
- Oz eybecerliyinizde bizi qinayirsiz ? - Huseyn Cavid sorushdu ve ardinca bu kimi suallar vermeye bashladilar. Hamisi menim ustume qishqirirdilar. Onlarin uzlerine gunahkar kimi baxirdim. Her kes danishdigindan artiq ne dediklerini de anlamirdim. Birden kimse, elini atib yaxamdan berk-berk tutdu. Sonra hamisi ustume dushdu. Meni vururdular, yumruqlar bashima, belime deyirdi...

* * *
- Bizi bagishlayin! Bizi bagishlayin! - qishqiraraq gozlerimi acdim.
- Ne olub? - atam qapini acaraq iceri girdi. Arxasinca da anam.
- Hec, hec, yuxu gormushem ondandi.
- Qorxma, qorxma. - anam heyecan icinde meni sakitleshdirmeye calishdi.
- Yox, hec ne yoxdu. Yuxudur da.
- Qoy su getirim.
- Ana, lazim deyil…
* * *
…Goren, sevinimmi? Men olmemishem, her shey yuxu imish, hamisi. Ah, men burada olmaqdan nece de shadam! Demeli, hamisi yalanmish. Amma cox inandirici idi. Yeqin, derslerdendir, muellim o qeder tapshiriq verir ki, artiq geceler de yuxuma girirler. Yataq. Evdekiler de cox qorxdular. Indi hami sabah ne yuxu gorduyumu sorushacaqlar. Men ne cavab verim? Deyim ki, Nizami, Fuzuli meni doyurdu? Ne ise. Yaxshi ki, her shey yalan imish. Allah onlarin hamisina rehmet elesin….
… Yox, yata bilmirem. Yuxunun cox hissesi yadimdan cixib. Amma o qara geyimli adam yox. Kim idi o? Ele bir shair vardi ki, hemishe qara geyinirdi? Yox, yoxuydu. Bes, onda menimle hec danishmayan, hemishe ozunu sakit aparan o shexs kim idi? Bilmirem. Nedense, mene ele gelir ki, bu yuxuda her shey yalan idi. Birce, ondan bashqa. O tekce real idi, o, gercek idi. Amma o kim idi?...


--------------------
Poka ya v Baku, ya budu pisat na azerb. yazike, a kogda budu v Moskve, togda na ruskim yazike.
Пользователь в офлайнеКарточка пользователяОтправить личное сообщение
Вернуться в начало страницы
+Ответить с цитированием данного сообщения

Сообщений в этой теме
WhiTe_KniGhT   Произведения Самеда Сафарова.   26.06.2005, 20:07
WhiTe_KniGhT   QARA GEYIMLI SHAIR Qaranliq otaqda, oz genish c...   26.06.2005, 20:11
Xari-bulbul   Спасибо за рассказ! Он заставляет задуматься над ...   27.06.2005, 21:28
Vita   Большое спасибо Вам, WhiTe_KniGhT! Будем с нетерп...   27.06.2005, 22:12
WhiTe_KniGhT   Cox sag olun. Sevinirem ki, xoshunuza gelibdir. ...   28.06.2005, 00:12
Xari-bulbul   Хмм... WhiTe_KniGhT обещал разместить тут свой сл...   10.09.2005, 23:12
WN   Salam. Bagishlayin, Moskvaya gelenden internet pro...   11.11.2005, 22:40
Xari-bulbul   Ну неужели Вы вернулись?! :D А мы тут ждём, ко...   11.11.2005, 23:39
Vita   Ну неужели Вы вернулись?! :D А мы тут ждём, ко...   12.11.2005, 21:46
WN   Ordan-burdan... [size=3][b]Pencereden baxarken......   05.12.2005, 17:32
Xari-bulbul   Sağ ol, White Knight! Пока читала Ваш ра...   05.12.2005, 23:17
WN   Yox, men ingilis dilinde ozume leqeb goturmerem...   05.12.2005, 23:48
HERDEMXEYAL   salam White Knight yeni Aq Ikid по русский это...   05.12.2005, 23:57
WN   Cox sag ol, artiq sesim iki defe Amerikadan geli...   06.12.2005, 00:46
WN   Bakıya Zeng Çay içmek istemi...   01.01.2006, 19:29
Ch@rm   [size=4][b]Bakıya Zeng Çay içmek...   16.06.2006, 23:06
Xari-bulbul   WN, спасибо за Ваш очередной рассказ, понравился. ...   01.01.2006, 20:42
Айтан   Чох гёзял хекяйядир :( ян хошладыгым йер бу олду...   09.01.2006, 15:15
ilmar   Чох гёзял хекяйядир Temamile raziyam. Cox go...   09.01.2006, 16:03
Xari-bulbul   Приятно, что есть такая возможность спросить непо...   24.01.2006, 19:56
WN   Eserler tenqid olunarken tenqidciler ve ya edebiyy...   27.01.2006, 13:30
WN   13 [i][right]“Eger isteseydik, gözlerini b...   18.03.2006, 22:10
Xari-bulbul   Спасибо за рассказ. :( У Вас все рассказы очень г...   18.03.2006, 23:12
WN   Xari-bulbul pishet: Почему так должно было слу...   19.03.2006, 22:09
WN   "13" na "YeniSi": http://www....   21.03.2006, 14:50
WN   [b]Qızılgül Seher saat 8-de yola ...   07.04.2006, 15:16
Xari-bulbul   Отлично! :) Рассказ и грустный (как всегда......   07.04.2006, 22:04
WN   Spasibo 4to potratili svoye zolotoe vremya na cten...   07.04.2006, 23:56
afia   если бы еще и перевели эти шикарные рассказы, то я...   09.04.2006, 03:16
WN   afia pishet: Pojalusta :) http://www.polyglo...   09.04.2006, 04:13
Fatishka   [i][b] Интересная история с печальным концом :( М...   09.04.2006, 23:22
WN   Fatishka: Vam spasibo :rolleyes:   09.04.2006, 23:30
WN   Ne bilo ni4ego delat i ya pomestil sdes nekotoriye...   10.04.2006, 00:40
Xari-bulbul   Прочитала Ваш рассказ "Silence", печальн...   10.04.2006, 13:40
WN   Spasibo 4to procitali :rolleyes: Pocemu o viros...   10.04.2006, 13:50
WN   Koqda po nocam ne spitsa v Moskve zanimaemsya cem...   16.06.2006, 21:25
WN   Vam spasibo cto procitali :)   16.06.2006, 23:45
WN   [b]İnşa mövzuları Azerbaycanda...   19.06.2006, 11:53
Aminazinka   а когда будет что-то новое почитать? :(   19.06.2006, 12:08
WN   Aminazinka pishet: Oy...oy.. :rolleyes: Insha...   19.06.2006, 18:49
WN   Da, v 19 Iyunya ya vam skazal cto sobirayus pisat ...   01.08.2006, 09:44
S.S   Хачапури по-африкански Кофи вытащил деньги из к...   07.11.2006, 02:15
Fatishka   [i][b]спасибо Вам! немного печальная история, ...   08.11.2006, 15:29
S.S   [i][b]спасибо Вам! немного печальная история,...   09.11.2006, 00:47
S.S   [center]Утверждает Перейра В одном из московских...   13.01.2007, 02:22


Ответить в эту темуОткрыть новую тему
1 чел. читают эту тему (гостей: 1, скрытых пользователей: 0)
Пользователей: 0

 



Текстовая версия Сейчас: 22.10.2014, 12:33
Администрация форума Вirlik не несёт ответственности за сообщения и размещенные материалы на форуме.
Всё написанное является частным мнением независимых пользователей форума.